Đề xuất thay đổi lớn trong quản lý hành nghề kiến trúc
Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo Luật Kiến trúc sửa đổi được Chính phủ trình Quốc hội là đề xuất thay đổi căn bản phương thức quản lý đối với người hành nghề kiến trúc.
Theo đề xuất, việc cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc sẽ chuyển từ cơ chế bắt buộc sang tự nguyện lựa chọn; đồng thời bãi bỏ thủ tục thi sát hạch và gia hạn chứng chỉ định kỳ.
Đối với những trường hợp không thuộc diện bắt buộc phải có chứng chỉ, người hành nghề có thể cập nhật thông tin về văn bằng chuyên môn, kinh nghiệm và phạm vi công việc trên hệ thống dữ liệu thay vì thực hiện thủ tục xin cấp chứng chỉ.
Dự thảo chỉ duy trì yêu cầu chứng chỉ đối với một số chức danh đặc thù liên quan đến thiết kế kiến trúc công trình và thiết kế kiến trúc trong quy hoạch.
“Học 5 năm, thạc sĩ, tiến sĩ vẫn phải ôn vài ngày để lấy chứng chỉ?”
Một trong những vấn đề được đặt ra là tính thực chất của cơ chế sát hạch hiện nay.
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đặt vấn đề về việc kiến trúc sư đã trải qua 5 năm đào tạo đại học, thậm chí có người đã học thạc sĩ, tiến sĩ và có nhiều năm kinh nghiệm nhưng vẫn phải tham gia ôn luyện trong thời gian ngắn để thi lấy chứng chỉ hành nghề.
Vấn đề cần xem xét không chỉ là có hay không có một kỳ thi, mà quan trọng hơn là kỳ thi đó có thực sự đánh giá đúng năng lực hành nghề của một người hay không.
Chuyển từ tiền kiểm sang quản lý bằng dữ liệu và hậu kiểm
Nếu đề xuất được thông qua, đây sẽ là sự thay đổi đáng kể về tư duy quản lý.
Thay vì tập trung vào việc người hành nghề có một chứng chỉ hành chính hay không, cơ quan quản lý có thể quản lý thông qua dữ liệu về trình độ đào tạo, kinh nghiệm thực tế, phạm vi công việc đã thực hiện và trách nhiệm nghề nghiệp.
Cơ chế quản lý vì vậy chuyển dần từ tiền kiểm bằng thủ tục sang quản lý bằng dữ liệu, kiểm tra và hậu kiểm trong quá trình hành nghề.
Điều này cũng đặt trách nhiệm lớn hơn lên chính người hành nghề. Khi thủ tục được giảm xuống, năng lực thực tế, kinh nghiệm, sản phẩm đã thực hiện và trách nhiệm đối với công việc sẽ trở thành những yếu tố quan trọng hơn.
Từ kiến trúc sư nhìn sang kỹ sư xây dựng
Câu chuyện này cũng đặt ra một vấn đề đáng suy nghĩ đối với hệ thống chứng chỉ hành nghề trong hoạt động xây dựng.
Một kỹ sư đã được đào tạo chính quy, có nhiều năm trực tiếp thiết kế, giám sát, quản lý dự án hoặc thực hiện các công việc chuyên môn nhưng vẫn phải trải qua các thủ tục cấp, điều chỉnh hoặc duy trì chứng chỉ để chứng minh năng lực hành nghề.
Vì vậy, vấn đề không nên chỉ đặt ra là “có bỏ chứng chỉ hay không”, mà cần nhìn rộng hơn:
Chứng chỉ có thực sự phản ánh đúng năng lực của người hành nghề?
Có cần bắt buộc chứng chỉ đối với tất cả các vị trí như hiện nay?
Những chức danh ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn công trình có nên tiếp tục kiểm soát chặt?
Những vị trí còn lại có thể quản lý bằng văn bằng, kinh nghiệm, dữ liệu hành nghề và hậu kiểm hay không?
Không nên hiểu là chứng chỉ hành nghề đã được bãi bỏ
Điểm cần đặc biệt lưu ý là nội dung trên hiện là đề xuất trong quá trình sửa đổi Luật Kiến trúc.
Do đó, chưa thể hiểu rằng chứng chỉ hành nghề kiến trúc đã chính thức được bãi bỏ hoặc chuyển sang tự nguyện ngay tại thời điểm hiện nay.
Các tổ chức, cá nhân vẫn phải thực hiện theo quy định pháp luật đang có hiệu lực cho đến khi văn bản mới được Quốc hội thông qua và có hiệu lực.
Kết luận
Hướng sửa đổi lần này cho thấy một tư duy quản lý đáng chú ý: giảm thủ tục tiền kiểm nhưng tăng trách nhiệm nghề nghiệp và hậu kiểm.
Nếu một người đã được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm thực tế và toàn bộ quá trình hành nghề có thể được quản lý bằng dữ liệu, thì việc yêu cầu thêm một chứng chỉ chỉ thực sự cần thiết khi chứng chỉ đó tạo ra giá trị kiểm soát năng lực và an toàn.
Đây cũng có thể là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu đối với chứng chỉ hành nghề của kỹ sư xây dựng trong thời gian tới.
Viết bình luận