Có biên bản hiện trường chưa có nghĩa đã chốt được đơn giá phát sinh

ĐỌC ĐẤU THẦU INFO (CD35) Thứ bảy, 24/10/2026, 11:41 145 lượt xem
Biên bản hiện trường giúp ghi nhận sự việc, nhưng không tự thay thế căn cứ chấp thuận và xác định đơn giá phát sinh. Bài viết đưa ra chuỗi kiểm soát để tránh làm xong mới tranh luận về tiền.

Có biên bản hiện trường chưa có nghĩa đã chốt được đơn giá phát sinh

Nhiều tranh chấp thanh toán trong xây dựng không bắt đầu từ việc không có khối lượng phát sinh, mà bắt đầu từ việc mọi người tin rằng đã “thống nhất tại hiện trường”. Biên bản có thể ghi nhận sự kiện, hiện trạng hoặc nhu cầu thực hiện. Nhưng nếu chưa xác định đúng căn cứ phát sinh, phạm vi công việc, phương pháp đo bóc, đơn giá và thẩm quyền chấp thuận, doanh nghiệp vẫn chưa có một cơ sở thanh toán hoàn chỉnh.

Mô tả ngắn

Bài viết giúp nhà thầu, QS, TVGS và Ban QLDA phân biệt ba việc thường bị gộp làm một: xác nhận hiện trường; chấp thuận thực hiện; và chốt giá trị hợp đồng. Tách được ba việc này, dự án sẽ hạn chế tình trạng làm xong mới tranh luận về tiền.

Sự việc và dữ kiện đáng chú ý

Nghị định 37/2015/NĐ-CP quy định chi tiết về hợp đồng xây dựng; Nghị định 50/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị định 37. Đây là khung pháp lý quan trọng khi các bên quản lý thay đổi, điều chỉnh hợp đồng và thanh toán trong dự án xây dựng.

Từ góc độ quản trị, một biên bản hiện trường có giá trị mạnh nhất khi nó phản ánh chính xác điều đã quan sát: vị trí, thời điểm, hiện trạng, ảnh hưởng và yêu cầu xử lý. Tuy nhiên, biên bản đó không tự động thay thế phụ lục hợp đồng, quyết định phê duyệt, hồ sơ thiết kế điều chỉnh hoặc tài liệu xác định giá trị theo thỏa thuận của hợp đồng. Việc tài liệu nào cần có còn phụ thuộc loại hợp đồng, nguồn vốn, thẩm quyền và quy định áp dụng riêng cho dự án.

Bản chất vấn đề: một phát sinh phải đi qua ba lớp kiểm soát

Lớp thứ nhất là kỹ thuật: có thực sự phát sinh không, phát sinh do đâu, phạm vi nào bị ảnh hưởng và phương án xử lý có phù hợp hay không. Lớp thứ hai là hợp đồng: công việc này đã nằm trong phạm vi, đơn giá và rủi ro mà nhà thầu đã nhận chưa. Lớp thứ ba là giá trị: nếu đủ điều kiện thanh toán hoặc điều chỉnh, khối lượng tính thế nào, áp đơn giá nào, hồ sơ nào chứng minh và ai chấp thuận.

Khi ba lớp này bị bỏ qua hoặc đi lẫn vào nhau, biên bản hiện trường thường bị kỳ vọng vượt quá chức năng. TVGS có thể xác nhận hiện trạng nhưng không có thẩm quyền chốt giá. Chỉ huy trưởng có thể đề xuất biện pháp nhưng không thể tự thay đổi điều khoản hợp đồng. QS có thể đo bóc nhưng không thể lấy bản dự toán nội bộ làm căn cứ thay cho hồ sơ chấp thuận cần thiết. Mỗi người làm đúng một phần nhưng dự án vẫn bế tắc nếu không có tuyến khép việc.

Tác động thực tế với doanh nghiệp xây dựng

Với nhà thầu, rủi ro lớn nhất là bỏ vốn và nguồn lực thực hiện một công việc mà sau đó không chứng minh được cơ sở thanh toán. Càng để lâu, dấu vết hiện trường càng mất, vật liệu đã bị che khuất, nhân sự thay đổi và ký ức của các bên khác nhau. Lúc ấy, việc chứng minh nguyên nhân phát sinh còn khó hơn cả việc xác định đơn giá.

Với TVGS và Ban QLDA, rủi ro là ban hành hoặc ký những biên bản có câu chữ mơ hồ như “thống nhất thực hiện” nhưng không ghi rõ điều kiện, phạm vi, thẩm quyền và bước tiếp theo. Một câu mơ hồ có thể bị diễn giải thành chấp thuận giá trị dù người ký chỉ muốn cho phép xử lý tạm thời để bảo đảm an toàn hoặc tiến độ.

Với Chủ đầu tư, phát sinh không được quản trị theo register sẽ làm sai bức tranh tổng mức đầu tư, chi phí dự phòng, tiến độ và dòng tiền. Dự án tưởng rằng vẫn trong kiểm soát vì chưa có hồ sơ thanh toán, trong khi nghĩa vụ chi phí đã tích lũy ở hiện trường.

Điểm doanh nghiệp cần kiểm soát

• Mỗi phát sinh phải có mã số riêng và một hồ sơ theo chuỗi: hiện trạng; nguyên nhân; phương án; thẩm quyền; hồ sơ kỹ thuật; đo bóc; xác định giá trị; quyết định hoặc phụ lục; nghiệm thu – thanh toán.

• Biên bản hiện trường phải nói rõ nó đang làm gì: ghi nhận hiện trạng, yêu cầu khảo sát, cho phép xử lý khẩn cấp có điều kiện hay chấp thuận một phương án kỹ thuật. Tránh dùng cụm từ có thể bị hiểu là chốt giá khi chưa đủ căn cứ.

• Trước khi thi công phát sinh, QS cần rà soát điều khoản phạm vi công việc, loại giá hợp đồng, đơn giá đã có, điều kiện áp dụng đơn giá mới và cơ chế thông báo – xác nhận giữa các bên.

• Tách rõ “khối lượng dự kiến” và “khối lượng được nghiệm thu”. Con số trong phương án xử lý hoặc dự toán sơ bộ không nên tự động được dùng làm khối lượng thanh toán.

• Thiết lập register phát sinh báo cáo tuần: mã việc, nguyên nhân, tình trạng kỹ thuật, giá trị ước tính, ảnh hưởng tiến độ, người phụ trách, hạn hoàn thành và bước phê duyệt đang chờ.

• Với công việc khẩn cấp, lập biên bản trước khi thi công trong khả năng có thể; ghi nhận ảnh, video, tọa độ/vị trí, khối lượng ban đầu và giới hạn việc được thực hiện. Sau đó phải quay lại quy trình hoàn thiện hồ sơ, không để “khẩn cấp” thành trạng thái treo.

• Không để cùng một người vừa đề xuất, tự xác nhận khối lượng, vừa quyết định giá trị. Cần có kiểm soát chéo giữa kỹ thuật, QS/hợp đồng và người có thẩm quyền.

Góc nhìn VMC Works

Phát sinh không nguy hiểm vì nó xuất hiện; nó nguy hiểm vì doanh nghiệp để hồ sơ chạy sau hiện trường quá xa. Một register phát sinh tốt không phải bảng liệt kê “có việc gì”, mà phải trả lời được ba câu: đã có cơ sở làm chưa, đã có cơ sở trả tiền chưa, và nếu chưa thì ai đang giữ việc này đến khi khép.

VMC Works khuyến nghị áp dụng nguyên tắc “không để phát sinh vô chủ”. Mỗi mã phát sinh phải có một người sở hữu từ lúc phát hiện đến lúc chốt: kỹ thuật, hợp đồng, chi phí và hồ sơ thanh toán. Khi người sở hữu thay đổi, hồ sơ phải bàn giao cùng với các mốc và bằng chứng, không chỉ chuyển một file dự toán.

Rủi ro nếu làm sai hoặc bỏ qua

Rủi ro gồm: công việc đã làm nhưng không đủ hồ sơ thanh toán; tranh chấp đơn giá, khối lượng hoặc nguyên nhân; vượt kiểm soát chi phí; chậm quyết toán; và đối mặt với yêu cầu giải trình khi kiểm tra, kiểm toán. Trách nhiệm cụ thể phải xem xét theo loại hợp đồng, điều khoản đã ký, nguồn vốn và hồ sơ từng tình huống; không thể kết luận chỉ dựa trên một biên bản hiện trường.

Tóm lại

Biên bản hiện trường là điểm bắt đầu để kiểm soát phát sinh, không phải điểm kết thúc của thỏa thuận về tiền. Trước khi để đội thi công triển khai, hãy chốt tối thiểu: phát sinh gì, căn cứ nào, ai có thẩm quyền, chi phí đang ở trạng thái nào và hồ sơ phải hoàn thiện ra sao. Đây là cách giữ cả tiến độ lẫn quyền thanh toán cho doanh nghiệp.

Nguồn kiểm chứng

https://vanban.chinhphu.vn/default.aspx?docid=179655&pageid=27160

https://vanban.chinhphu.vn/?docid=202990&pageid=27160

VMC Works lưu ý: Nội dung mang tính thông tin và quản trị thực hành; hồ sơ phát sinh, điều chỉnh giá trị và thẩm quyền ký phải được đối chiếu với hợp đồng, quy chế dự án và pháp luật áp dụng cho từng trường hợp.

🔎 Bạn đang tìm việc hoặc cần tuyển nhân sự ngành Xây dựng?
👉 Tìm việc – Đăng tuyển nhanh tại: https://vmcworks.com.vn/
💬 Cần hỗ trợ? Kết nối VMC Works: https://zalo.me/vmcworks

#VMCWorks #DocDauThauInfo #HopDongXayDung #QuanLyPhatSinh #QS #QuanLyDuAn

Cơ hội việc làm mới

Xem tất cả việc làm

Bài viết liên quan

Viết bình luận

Bạn có thể bình luận mà không cần đăng nhập. Tên sẽ hiển thị cùng bình luận.

  • Không có bình luận